Die middelklas is die stil subsidie van Suid-Afrika. Hulle betaal belasting vir skole, klinieke, paaie en veiligheid. Wanneer daardie dienste nie kom nie, betaal hulle ’n tweede keer — privaat — vir skoolgeld, mediesefonds, sekuriteit en ’n kar wat die slaggate kan oorleef.
Dis nie ’n voorkeur nie; dit is oorlewing. En dit is ’n rekening wat nie volhoubaar is nie, want die mense wat twee keer betaal, is ook die mense wat die land se spaargeld, belastingbasis en vaardighede dra. As hulle uitgeput raak, raak die hele land uitgeput.
01Die rekening van twee kante
Die dubbele las werk so: jy betaal jou belasting soos dit moet. Dan betaal jy vir die diens wat daardie belasting veronderstel was om te lewer. Dieselfde rand word dus twee keer uit jou huishouding geneem — een keer met die wet agter hom, en een keer deur nood. Vir die fiscus is dit dalk net syfers. Vir die gesin is dit ’n besluit oor of die kind se tande reggestel word.
02Hoekom dit die hele land raak
Ekonome praat graag van die belastingbasis asof dit ’n onuitputbare hulpbron is. Dit is nie. ’n Ingenieur wat ’n kwart van haar inkomste aan die staat en nog ’n kwart aan privaat vervangingsdienste gee, het min oor vir belegging of ’n derde kind. Wanneer duisende huishoudings dieselfde berekening maak, verloor die land nie net belasting nie; dit verloor die kapitaal wat nuwe besighede sou begin het.
“Eers betaal ons belasting vir dienste wat nie kom nie; dan betaal ons weer privaat daarvoor. Dis nie ’n keuse nie, dis ’n boete.”
03Wat ’n mens kan doen
Daar is geen towerstaf nie, maar daar is ’n volgorde. Begin deur die dienste wat die meeste mense raak, sigbaar te verbeter: water, krag, veiligheid, skole. Elke verbetering verlaag die private premie wat die middelklas betaal. Dit gee huishoudings asem en die staat geloofwaardigheid.
Tweedens moet die staat ophou om die middelklas as ’n melkkoei te sien. Belasting is nie ’n straf vir suksesvolheid nie. As die land die mense wat reeds bydra wil behou — en meer van hulle wil lok — moet hy wys dat bydrae beteken iets kry wat werk.
Die eenvoudige toets
Elke begroting, elke tender en elke diensvlak moet deur een toets kom: verlaag dit die koste van ’n eerlike lewe in hierdie land? As die antwoord ja is, het die staat sy werk gedoen. As die antwoord nee is, het hy die rekening weer na die huishouding geskuif. En die middelklas het lank genoeg twee keer betaal. Hulle verdien ’n staat wat een keer reg werk.